Plasenta Previa Nedir?
Plasenta previa, plasentanın (eş, son) rahim ağzını kısmen veya tamamen kapatacak şekilde yerleşmesi durumudur. Normal gebelikte plasenta rahmin üst bölümlerinde bulunurken, plasenta previada aşağıda konumlanır. Bu durum gebelikte ciddi kanama riskine yol açabilir ve doğum şeklini etkiler.
Plasentanın Normal Yerleşimi
Plasenta, döllenmiş yumurtanın rahim duvarına tutunduğu yerde gelişir. Normalde rahmin fundus (üst) bölgesinde veya yan duvarlarda yer alır. Bu konumda plasenta, bebeğin doğum kanalından çıkışını engellemez.
Erken gebelikte plasentanın aşağıda görünmesi yaygındır. Ancak rahim büyüdükçe plasenta yukarı doğru "göç eder" ve çoğu zaman rahim ağzından uzaklaşır. Bu nedenle kesin tanı genellikle 28. haftadan sonra konulur.
Plasenta Previa Türleri
Tam plasenta previada, plasenta rahim ağzını (serviks) tamamen kapatır. Bu en ciddi türdür ve vajinal doğum mümkün değildir.
Kısmi plasenta previada, plasenta rahim ağzının bir kısmını örter. Yine de vajinal doğum güvenli değildir.
Düşük yerleşimli plasentada ise plasenta rahim ağzına yakındır ancak kapatmaz. Plasentanın servikse 2 cm'den yakın olması risk taşır ve doğum şekli duruma göre değerlendirilir.
Risk Faktörleri
Bazı durumlar plasenta previa riskini artırır. Daha önce sezaryen geçirmiş olmak en önemli risk faktörlerinden biridir. Her sezaryen, sonraki gebeliklerde plasenta previa olasılığını yükseltir.
İleri anne yaşı, çok sayıda gebelik geçirmek, sigara kullanımı, kokain kullanımı ve geçirilmiş rahim içi müdahaleler (kürtaj, miyomektomi) riski artırır. Çoğul gebeliklerde plasenta daha geniş bir alan kapladığından risk yükselir.
Belirtiler
Plasenta previanın en karakteristik belirtisi ağrısız vajinal kanamadır. Kanama genellikle ikinci veya üçüncü trimesterde, özellikle 28. haftadan sonra başlar. Parlak kırmızı renktedir ve miktarı değişebilir.
Kanama kendiliğinden durabilir ancak tekrarlama eğilimindedir. Her kanama epizodu bir öncekinden daha şiddetli olabilir. Bazı kadınlarda belirtiler olmadan rutin ultrasonda tespit edilir.
Erken doğum eylemi kasılmaları da eşlik edebilir. Şiddetli kanama anemi, şok ve hem anne hem bebek için tehlike oluşturabilir.
Tanı Nasıl Konulur?
Plasenta previa tanısı ultrason ile konulur. Transvajinal ultrason, plasentanın rahim ağzıyla ilişkisini değerlendirmede en doğru yöntemdir. Karından yapılan ultrason da kullanılabilir.
İkinci trimester ultrasonunda plasenta aşağıda görünse bile kesin tanı için 32-34. haftalarda tekrar değerlendirme yapılır. Çoğu durumda plasenta bu sürede yukarı göç eder.
Tedavi ve Yönetim
Plasenta previa yönetimi, gebelik haftasına, kanama durumuna ve anne-bebek sağlığına göre planlanır. Amaç gebeliği mümkün olduğunca uzatmak ve güvenli doğumu sağlamaktır.
Kanama yoksa veya hafifse yatak istirahati, cinsel ilişkiden kaçınma ve ağır aktivite kısıtlaması önerilir. Düzenli kontroller ve ultrason takibi yapılır.
Kanama varsa hastaneye yatış gerekebilir. Kan transfüzyonu, bebeğin akciğer gelişimini hızlandırmak için kortikosteroid ve erken doğumu önlemek için tokolitik ilaçlar kullanılabilir.
Doğum Şekli
Tam ve kısmi plasenta previada sezaryen doğum zorunludur. Vajinal doğum denenirse plasenta yırtılabilir ve hayatı tehdit eden kanama olabilir.
Planlı sezaryen genellikle 36-37. haftalarda, bebeğin yeterince olgunlaştığı ancak kendiliğinden doğum eylemi başlamadan önce yapılır. Acil durumlarda daha erken müdahale gerekebilir.
Düşük yerleşimli plasentada plasenta servikse 2 cm'den uzaksa vajinal doğum denenebilir, ancak dikkatli izlem gerekir.
Komplikasyonlar
Plasenta previa ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Şiddetli kanama, erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve anne ölümü riskleri vardır.
Plasenta accreta spektrumu, plasenta previanın en korkulan komplikasyonudur. Plasenta rahim duvarına anormal derecede yapışır ve doğumda kendiliğinden ayrılmaz. Bu durumda ciddi kanama ve histerektomi (rahim alınması) gerekebilir.
Sonuç
Plasenta previa, dikkatli takip ve uygun yönetim gerektiren ciddi bir gebelik komplikasyonudur. Erken tanı, düzenli kontroller ve deneyimli bir ekiple çalışmak riskleri azaltır. Vajinal kanama yaşayan gebelerin derhal sağlık kuruluşuna başvurması hayati önem taşır. Modern obstetrik bakım ile plasenta previası olan gebelerin çoğu sağlıklı bebekler dünyaya getirebilmektedir.