Keratit (Kornea İltihabı) Neden Olur?
Keratit, gözün en dış tabakası olan korneanın iltihaplanmasıdır. Kornea, gözün ışığı kıran ve koruyucu bir bariyer görevi gören şeffaf ön bölümüdür. Keratit tedavi edilmezse görme kaybına ve kalıcı hasara yol açabilir. Bu makalede, keratitin nedenlerini, belirtilerini, tanı yöntemlerini ve tedavi seçeneklerini ele alacağız.
Keratit Türleri ve Nedenleri
Keratit, enfeksiyöz ve enfeksiyöz olmayan nedenlere bağlı olarak iki ana gruba ayrılır. Enfeksiyöz keratit, bakteri, virüs, mantar veya parazitler tarafından oluşturulabilir. Enfeksiyöz olmayan keratit ise travma, kuru göz, alerjik reaksiyonlar veya otoimmün durumlarla ilişkili olabilir.
Bakteriyel Keratit
Bakteriyel keratit, en sık görülen enfeksiyöz keratit türüdür. Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa ve Streptococcus pneumoniae yaygın etkenlerdir. Kontakt lens kullanımı, özellikle uygunsuz kullanım ve hijyen eksikliği, bakteriyel keratit için en önemli risk faktörüdür.
Pseudomonas keratiti, kontakt lens kullanıcılarında sık görülür ve hızlı ilerleyebilir. Kornea ülserine ve ciddi görme kaybına yol açabilir. Erken ve agresif antibiyotik tedavisi kritik önem taşır.
Viral Keratit
Herpes simpleks virüsü (HSV), viral keratitin en sık nedenidir. Primer enfeksiyon veya reaktivasyon sonucu gelişebilir. Tipik olarak dendritik ülser adı verilen karakteristik bir lezyon oluşturur. Tekrarlayan ataklar, kornea skarlaşmasına ve görme kaybına neden olabilir.
Varicella-zoster virüsü, zona oftalmikus formunda gözü etkileyebilir ve keratite yol açabilir. Adenovirüsler, epidemik keratokonjonktivite neden olur ve topluluk salgınlarına yol açabilir.
Fungal Keratit
Fungal keratit, tropikal ve tarımsal bölgelerde daha yaygındır. Bitkisel materyal ile göz travması önemli bir risk faktörüdür. Fusarium, Aspergillus ve Candida türleri sık görülen etkenlerdir.
Kontakt lens kullanımı, özellikle kontamine solüsyonlar, fungal keratite yol açabilir. Tanı ve tedavi bakteriyel keratite göre daha zorludur ve uzun süreli antifungal tedavi gerekir.
Akantamoeba Keratiti
Akantamoeba, serbest yaşayan bir protozoondur ve kontakt lens kullanıcılarında ciddi keratite neden olabilir. Su ile temas, çeşme suyu ile lens temizliği veya yüzme sırasında lens kullanımı risk oluşturur. Şiddetli ağrı karakteristiktir ve tedavi zor olabilir.
Enfeksiyöz Olmayan Keratit Nedenleri
Kornea travması, yabancı cisim, kimyasal yanık veya UV ışınlarına maruz kalma keratite neden olabilir. Kaynak arkı veya kayak yaparken kar körlüğü, UV keratiti örnekleridir.
Kuru göz sendromu, kornea yüzeyinin yetersiz nemlenmesine ve tahrişe yol açar. Kronik kuru göz, kornea epitelinde hasara ve sekonder enfeksiyona zemin hazırlayabilir.
Kontakt lens kullanımına bağlı mekanik tahriş, kötü oturan lens, aşırı kullanım veya hipoksi nedeniyle keratit gelişebilir. Marjinal keratit, blefarit ve stafilokok aşırı duyarlılığıyla ilişkilidir.
Risk Faktörleri
Kontakt lens kullanımı en önemli risk faktörüdür. Gece lens takarak uyumak, lensleri su ile temizlemek, kullanım sürelerini aşmak ve hijyen kurallarına uymamak riski artırır.
Göz travması, kornea cerrahisi öyküsü, kuru göz, bağışıklık yetmezliği, diyabet ve kronik göz hastalıkları diğer risk faktörleridir. Topikal kortikosteroid kullanımı, enfeksiyona yatkınlığı artırır.
Belirtiler
Keratit belirtileri hızlı başlayabilir ve şiddetli olabilir. Göz ağrısı, kızarıklık, bulanık görme, ışığa hassasiyet (fotofobi), aşırı gözyaşı veya akıntı ve yabancı cisim hissi yaygın şikayetlerdir.
Bakteriyel ve akantamoeba keratiti genellikle şiddetli ağrıyla karakterizedir. Görme keskinliğinde azalma, kornea ülseri veya ileri evrenin göstergesi olabilir. Belirtiler fark edildiğinde derhal göz doktoruna başvurulmalıdır.
Tanı
Göz doktoru, yarık lamba biyomikroskopisi ile korneayı detaylı inceler. Keratit lezyonları, ülser, infiltrasyon veya skar şeklinde görülebilir. Floresein boyama, epitel defektlerini görünür kılar.
Enfeksiyöz keratit şüphesinde kornea sürüntüsü alınır ve mikrobiyolojik inceleme için kültür, boyama ve PCR testleri yapılır. Etkenin belirlenmesi, hedefe yönelik tedavi için önemlidir. Bazen tanı için kornea biyopsisi gerekebilir.
Tedavi
Tedavi, keratitin nedenine göre belirlenir. Bakteriyel keratit için topikal antibiyotikler kullanılır. Genellikle geniş spektrumlu bir florokinolon veya güçlendirilmiş antibiyotik kombinasyonları tercih edilir. Şiddetli vakalarda saatlik damlatma gerekebilir.
Viral keratit tedavisinde topikal veya sistemik antiviral ilaçlar kullanılır. HSV keratitinde asiklovir veya gansiklovir etkilidir. Stromal tutulum varsa topikal steroidler dikkatli kullanılabilir.
Fungal keratit tedavisi uzun sürelidir ve haftalar alabilir. Natamisin, vorikonazol veya amfoterisin B kullanılır. Akantamoeba keratiti, poliheksametilen biguanid ve klorheksidin gibi ajanlarla aylarca tedavi gerektirir.
Enfeksiyöz olmayan keratit, altta yatan nedenin tedavisini gerektirir. Kuru göz için suni gözyaşı ve anti-inflamatuar damlalar, travma için koruyucu önlemler ve yara iyileşmesini destekleyen tedaviler uygulanır.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmeyen veya yetersiz tedavi edilen keratit, kornea ülserine, perforasyona ve endoftalmiye ilerleyebilir. Kornea skarı kalıcı görme kaybına neden olur. İleri vakalarda kornea nakli gerekebilir.
Korunma
Kontakt lens kullanıcıları hijyen kurallarına sıkı sıkıya uymalıdır. Lensler önerilen sürelerde değiştirilmeli, geceleri çıkarılmalı ve uygun solüsyonlarla temizlenmelidir. Lenslere su değmemeli ve yüzerken veya duş alırken lens takılmamalıdır.
Koruyucu gözlük, göz travmasını önler. UV koruyucu gözlük, güneşe maruz kalınan ortamlarda kullanılmalıdır. Kuru göz belirtileri tedavi edilmeli ve göz hijyenine dikkat edilmelidir.
Sonuç
Keratit, gözün şeffaf korneasını etkileyen ciddi bir iltihaptır. Bakteri, virüs, mantar, parazit veya enfeksiyöz olmayan nedenler sorumlu olabilir. Kontakt lens kullanımı en önemli risk faktörüdür. Erken tanı ve uygun tedavi, görme kaybını önlemek için kritiktir. Göz ağrısı, kızarıklık ve bulanık görme gibi belirtiler yaşanıyorsa derhal göz doktoruna başvurmak gerekir. Korunma önlemleri, özellikle lens hijyeni, keratit riskini önemli ölçüde azaltır.